Marburg và Ebola khác nhau thế nào?

Rải rác trong những năm gần đây, Châu Phi và cả thế giới xuất hiện những ca bệnh Marburg xuất hiện rải rác. Đây không phải là căn bệnh quá mới lạ ở Châu Phi, cũng như Ebola, Marburg là nỗi ám ảnh tiềm tàng và kéo dài nhiều thập kỷ, chỉ chực chờ để bùng thành dịch. Tuy nhiên rất nhiều người hiện nay nhầm lẫn giữa bệnh do vi rút Marburg và Ebola giống hay khác nhau thế nào? Loại nào gây bệnh nặng hơn và có thể điều trị tốt hơn?

Bệnh do vi rút Marburg (trước đây được biết với tên gọi: sốt xuất huyết Marburg) và bệnh do vi rút Ebola (trước đây là sốt xuất huyết Ebola), cả hai đều là thành viên của họ Filoviridae, đều có thể gây bệnh nghiêm trọng, thường gây tử vong. Trong họ Filoviridae, có năm chi được công nhận: Ebolavirus, Marburgvirus, Cuevavirus, Striavirus và Thamnovirus – mỗi chi chứa một hoặc nhiều loài.

Các triệu chứng khi nhiễm vi rút Marburg và Ebola

Bạn sẽ xuất hiện các triệu chứng tương tự nhau khi nhiễm vi rút Marburg và Ebola:

• Bệnh khởi phát đột ngột với những triệu chứng giống cảm cúm: sốt cao, đau đầu, khó chịu, mệt mỏi, đau cơ, khớp, đau họng.
• Từ ngày thứ ba bắt đầu buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy nước (đôi khi có máu, chất nhầy trong phân), ăn không ngon miệng.
• Khoảng năm đến bảy ngày sau, bạn có thể bị những vấn đề nặng hơn như phát ban da đỏ, sần sùi, không ngứa chủ yếu trên thân mình, và nghiêm trọng nhất là xuất huyết từ nướu răng, mũi, đường tiêu hóa, từ những vết kim tiêm… cùng với suy chức năng gan, thận. Nghiêm trọng hơn, người bệnh có thể suy giảm ý thức, lú lẫn, cáu gắt…
• Giai đoạn cuối của bệnh, cũng là giai đoạn dễ tử vong do hai nguyên nhân chính: suy yếu nhiều cơ quan trong cơ thể, sốc giảm thể tích do mất dịch nghiêm trọng.

Marburg và Ebola lây truyền như thế nào?

Cả hai loài vi rút này vốn không phải “cư trú” trên cơ thể người. Ổ chứa tự nhiên của chúng là loài dơi ăn quả Châu Phi. Khởi đầu việc người bị nhiễm vi rút Marburg là do tiếp xúc kéo dài với các mỏ hoặc hang động có đàn dơi Rousettus sinh sống; trong khi vi rút Ebola lây lan cho con người khi họ tiếp xúc gần với máu, dịch tiết, nội tạng hoặc chất dịch cơ thể khác của động vật bị nhiễm bệnh như dơi ăn quả, tinh tinh, khỉ đột, khỉ, linh dương rừng hoặc nhím trong rừng nhiệt đới.

Sau khi người đầu tiên bị nhiễm vi rút, chúng được truyền từ người này qua người khác khi họ tiếp xúc trực tiếp da hoặc niêm mạc bị tổn thương với:

• Máu hoặc chất dịch cơ thể của người bị bệnh hoặc đã chết do bệnh Marburg hoặc bệnh Ebola.
• Các bề mặt và vật liệu (ví dụ: giường, quần áo) bị nhiễm chất dịch cơ thể (như máu, phân, chất nôn) từ một người bị nhiễm vi rút hoặc cơ thể của một người qua đời vì nhiễm trùng.
• Vi rút có thể tồn tại trong sữa mẹ ở phụ nữ mang thai bị nhiễm vi rút cấp tính và đã hồi phục. Mẹ bị nhiễm vi rút khi cho con bú thì có thể truyền vi rút sang em bé. Vì thế người mẹ sau khi khỏi bệnh có thể cho con bú nhưng sữa mẹ cần phải được kiểm tra vi rút trước.
• Các nghi lễ chôn cất liên quan đến việc tiếp xúc trực tiếp với cơ thể của người chết cũng có thể góp phần lây truyền.

Cách chẩn đoán nhiễm vi rút Marburg hoặc Ebola

Rất khó để có thể phân biệt nhiễm vi rút Marburg và vi rút Ebola với các bệnh truyền nhiễm khác như sốt rét, sốt thương hàn, viêm màng não, bệnh shigellosis và các bệnh sốt xuất huyết do vi rút khác.

Bệnh do vi rút Marburg và Ebola được chẩn đoán dựa trên hỏi bệnh, thăm khám bệnh nhân, đặc biệt về yếu tố dịch tễ (di chuyển đến nơi có dịch, như Châu Phi…), tiếp xúc với người bị bệnh… cùng với các xét nghiệm như:

• Xét nghiệm miễn dịch hấp thụ liên kết với enzyme bắt giữ kháng thể (ELISA)
• Xét nghiệm phát hiện bắt giữ kháng nguyên
• Xét nghiệm trung hòa huyết thanh
• Xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược (RT- PCR)
• Kính hiển vi điện tử
• Phân lập virus bằng nuôi cấy tế bào

Phương pháp điều trị

Phương pháp điều trị chính cho cả nhiễm vi rút Marburg và Ebola bao gồm các biện pháp chăm sóc hỗ trợ:

• Bù nước bằng đường uống hoặc truyền tĩnh mạch.
• Duy trì thể tích máu và cân bằng điện giải.
• Truyền các yếu tố đông máu bị thiếu hụt.
• Giảm thiểu các thủ thuật xâm lấn.
• Điều trị các triệu chứng cụ thể, như sử dụng thuốc giảm đau.

Ngoài ra còn có một số phương pháp điều trị đang được nghiên cứu và ứng dụng. Tuy nhiên người ta mới chỉ sử dụng các phương pháp này để điều trị bệnh Ebola. Trong thời kỳ xuất hiện các ca bệnh mới do vi rút Marburg, các phương pháp này có thể được tận dụng nhưng chưa có nghiên cứu cụ thể.

• Kháng thể đơn dòng: Sự kết hợp của atoltivimab, maftivimab, và odesivimab-ebgn (Inmazeb) và ansuvimab-zykl (Ebanga) đã được phê duyệt để điều trị nhiễm Zaire ebolavirus (Ebolavirus)
• Thuốc kháng virus: Remdesivir (Veklury) và favipiravir (Avigan) đã được sử dụng trong các nghiên cứu lâm sàng đối với bệnh do vi rút Ebola và cũng có thể được thử nghiệm đối với bệnh do vi rút Marburg.

Vắc-xin

Hiện tại đã có vắc xin sống (Ervebo) cho chủng Ebola là Zaire ebolavirus. Ngoài ra vắc xin hai thành phần: Ad26.ZEBOV (Zabdeno) và MVA-BN-Filo (Mvabea) cũng đã được đưa vào sử dụng ở Châu Phi. Tuy nhiên chưa có vắc xin phòng ngừa Marburg.

Tỷ lệ tử vong

Tỷ lệ tử vong trung bình đối với cả hai mặt bệnh này đều rất cao: khoảng 50%. Cụ thể, tỷ lệ tử vong thay đổi từ 24% đến 88% trong các đợt bùng dịch bệnh Marburg, và các vụ dịch Ebola tỷ lệ này từ 25 đến 90%, tùy thuộc vào chủng vi rút và cách quản lý từng vùng.

Như vậy nhìn chung các triệu chứng của cả hai bệnh khá giống nhau, tuy nhiên cũng có vài điểm khác biệt:

• Vi rút Ebola dễ lây lan hơn Marburg.
• Khởi đầu, người bị nhiễm vi rút Marburg là do tiếp xúc kéo dài với các mỏ, hang động có đàn dơi Rousettus sinh sống; trong khi vi rút Ebola lây lan qua tiếp xúc gần với máu, dịch tiết, nội tạng hoặc các chất dịch cơ thể khác của động vật bị nhiễm bệnh như dơi ăn quả, tinh tinh, khỉ đột, khỉ, linh dương rừng, nhím bị bệnh hoặc chết hoặc trong rừng nhiệt đới.
• Hiện tại, chưa có vắc xin và phương pháp điều trị kháng vi rút nào được phê duyệt cho bệnh do vi rút Marburg. Trong khi đã có vắc xin cho một số chủng Ebola, cũng như một số phương pháp điều trị bệnh Ebola đã được thông qua.

Bảng so sánh hai bệnh do Ebola và Marburg

Hy vọng bài viết phần nào mang đến cho bạn cái nhìn rõ ràng hơn về hai căn bệnh sốt xuất huyết nghiêm trọng này và có cách phòng tránh thích hợp. Đặc biệt nếu vừa trở về từ vùng có dịch bệnh lưu hành và có những triệu chứng bệnh, bạn hãy nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được làm xét nghiệm chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Dr Châu Chấu

Nguồn tham khảo:

1. Centers for Disease Control and Prevention. (2022, August 26). Ebola (ebola virus disease). Centers for Disease Control and Prevention. Retrieved September 24, 2022.
2. Centers for Disease Control and Prevention. (2022, August 8). Marburg (Marburg virus disease). Centers for Disease Control and Prevention. Retrieved September 24, 2022.
3. Centers for Disease Control and Prevention: “2014 Ebola Outbreak in West Africa,” ““CDC lab research shows two treatments effective against DRC Ebola strain,” “CDC Telebriefing on the Update on Ebola Outbreak in West Africa,” “Ebola Hemorrhagic Fever Information Packet,” “Ebola in Democratic Republic of the Congo—Transcript,” “Outbreaks Chronology: Ebola Hemorrhagic Fever,” “Prevention,” “Questions and Answers on Ebola,” “Questions and Answers on Experimental Treatments and Vaccines for Ebola,” “Signs and Symptoms,” “Treatment,” “Virus Ecology Graphic.”
4. Chimerix, INC
5. Global Health Policy: “The Current Ebola Outbreak and the U.S. Role: An Explainer.”
6. World Health Organization: “Disease Outbreaks,” “Ebola Response Roadmap Situation Report, 8 October 2014,” “Ebola Virus Disease,” “Ebola virus disease distribution map: Cases of Ebola virus disease in Africa since 1976,” “Frequently asked questions on Ebola virus disease,” “WHO prequalifies Ebola vaccine, paving the way for its use in high-risk countries.”