Thời tiết những ngày cuối năm trời se lạnh, chẳng những là không khí yêu thích của nhà nhà người người, mà còn là môi trường cho siêu vi sinh sôi phát triển. Phòng khám của mình lúc nào cũng nhộn nhịp già trẻ, lớn bé. Đa phần mọi người đến khám vì sốt, ho, sổ mũi… Sau khi thăm khám cẩn thận, đa số bệnh nhân bị cảm, nhưng cũng có người khả năng cao bị cúm. Phần lớn mọi người đều chưa phân biệt được nên khá hoang mang. Cùng tìm hiểu những kiến thức cơ bản để biết mình khả năng bị cảm thông thường hay nhiễm cúm nhé!
Cảm là gì?
Cảm – còn gọi là cảm lạnh (common cold) là bệnh lý mọi người hay mắc phải. Có đến hơn 200 loại virus khác nhau có thể gây bệnh cảm lạnh, trong đó phổ biến nhất là Rhinovirus, Corona virus, Adenovirus, Coxsackie virus, Paramyxovirus, Parainfluenza virus, Respiratory syncytial virus… Bệnh này thường gây những biểu hiện nhẹ nhàng: sốt nhẹ, hắt hơi, ho, đau họng…, trong khoảng 5-7 ngày, và không có thuốc điều trị đặc hiệu kháng vi rút.
Cúm là gì?
Cúm (Influenza/Flu) là bệnh do vi rút Influenza virus gây ra, với các biểu hiện: sốt, ho, nhức đầu, đau cơ, kiệt sức. Một đặc điểm quan trọng của bệnh cúm là dễ gây dịch lớn. Hơn nữa chúng có thể gây bệnh nặng, nhiều biến chứng và dẫn đến tử vong. Tuy nhiên điều đáng mừng là chúng ta hiện có thuốc điều trị đặc hiệu kháng vi rút cúm.
Vi rút cúm có 4 type: A, B, C và D. Trong đó, type D không gây bệnh ở người. Như vậy chúng ta chỉ có thể mắc một trong 3 type: type A – khả năng gây dịch và đại dịch, type B – có thể gây dịch và type C – gây bệnh nhẹ nhất.
Cúm có thể gây biến chứng nặng trên một vài cơ địa đặc biệt cần lưu ý:
- Trẻ em dưới 5 tuổi
- Người già trên 65 tuổi
- Những người có bệnh mạn tính về tim mạch, phổi, thận, bệnh hemoglobine, thiếu máu, bệnh biến dưỡng mạn tính kể cả tiểu đường, suy giảm miễn dịch (do thuốc hoặc nhiễm HIV), bệnh giảm khả năng khạc đàm và bảo vệ đường hô hấp (rối loạn tri giác, tổn thương tuỷ sống, co giật hay bệnh thần kinh cơ). Đặc biệt những người đã phải nhập viện trong những vụ dịch cúm xảy ra trước đây.
- Trẻ em phải sử dụng Aspirin lâu dài, có nguy cơ xuất hiện hội chứng Reye khi mắc cúm.
- Người lớn béo phì với BMI ≥40 kg/m2.
- Phụ nữ có thai kỳ ở vào tam cá nguyệt thứ 2 hay 3 trong mùa dịch cúm.
Phân biệt cúm và cảm
| Đặc điểm | Cảm lạnh | Cúm |
| Sốt | Sốt nhẹ | Sốt cao từ 39 – 40 độ C |
| Đau đầu | Thỉnh thoảng | Thường gặp |
| Hội chứng đau | Hầu như không đau, nếu có đau thì chỉ đau nhẹ và nhanh chóng hết sau vài ngày | Thường gặp, người bệnh thường đầu nghiêm trọng và kéo dài trong nhiều ngày |
| Mệt mỏi, suy nhược | Thỉnh thoảng | Thường gặp, có thể kéo dài trong nhiều ngày (từ 2-3 tuần) |
| Kiệt sức, uể oải | Không xuất hiện triệu chứng này | Thường gặp vào thời điểm bắt đầu phát bệnh |
| Nghẹt mũi | Thường gặp | Thỉnh thoảng |
| Hắt hơi liên tục | Thường gặp | Thỉnh thoảng |
| Đau họng | Thường gặp | Thỉnh thoảng |
| Khó chịu, tức ngực, ho | Chỉ biểu hiện ở mức độ nhẹ đến trung bình, ho khan nhẹ và nhanh chóng hết trong vài ngày | Thường gặp, biểu hiện ở mức độ nghiêm trọng, thường ho dữ dội, liên tục và kéo dài trong vài tuần ngay cả khi đã khỏi bệnh |
| Buồn nôn, tiêu chảy | Hiếm khi | Đôi khi, thường gặp ở trẻ em |
| Biến chứng | Tắc nghẽn xoang, viêm tai giữa, viêm phế quản. | Viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, suy đa cơ quan (suy thận, suy hô hấp,…), viêm xoang, viêm phế quản, viêm tai, có thể đe dọa đến tính mạng, dẫn đến tử vong,… |
Khi nào đi khám bệnh?
Cảm và cúm đều có thể điều trị triệu chứng, chăm sóc tại nhà, tuy vậy bạn cần lưu ý những đặc điểm sau để đưa người bệnh đi khám kịp thời.
Đối với người lớn: sốt trên 38,5 độ C kéo dài trên 3 ngày hoặc sốt tái phát, không đáp ứng với thuốc hạ sốt, ho và chảy nước mũi tăng dần, khó thở nhiều, hụt hơi khi nói chuyện hoặc đi lại, đau tai hoặc giảm thính lực…
Đối với trẻ em: sốt trên 38 độ C ở trẻ nhỏ hơn 1 tuổi, sốt kéo dài trên 2 ngày, trẻ bỏ bú quấy khóc, bỏ ăn, nôn ói nhiều, thở khò khè tăng dần, co giật, trẻ lớn than đau nhức tai…
Các địa chỉ có thể thăm khám:
- Bệnh viện Nhi Đồng
- Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới
- Các bệnh viện đa khoa có chuyên khoa nhiễm – chuyên khoa hô hấp (nếu bệnh nhân người lớn), chuyên khoa nhi
Như vậy cúm và cảm lạnh có nhiều triệu chứng tương đồng nhau, đặc biệt là những triệu chứng về đường hô hấp. Tuy nhiên, chúng có những đặc điểm khác biệt và nếu để ý kỹ ta có thể phân biệt được. Về cơ bản, các phương pháp phòng ngừa của hai bệnh tương tự nhau vì đều là bệnh lây lan chủ yếu qua đường hô hấp. Điều quan trọng là cúm có thể gây những biến chứng nặng nề hơn trên một số người có cơ địa đặc biệt. Vì thế, đây là bệnh lý mọi người cần cảnh giác và bệnh nhân cần có ý thức cách ly khi chẳng may nhiễm bệnh, nhất là vào thời điểm khí hậu se lạnh.
Bs Lê Thị Mỹ Châu
