Chị Hoa nhà hàng xóm vừa trải qua một đợt cúm. Sau khi uống thuốc theo toa của mình, chị dần giảm những triệu chứng ho, sốt, sổ mũi… Ngỡ chị khỏe hẳn, mình cũng vơi việc hỏi han. Bẵng một tháng sau, chị lại sang phòng khám của mình, thều thào mệt mỏi: “Sao chị vẫn mệt bác sĩ ơi? Không lẽ chị chưa hết cúm? Cả tuần nay chị chẳng làm được gì, tay chân rã rời, ăn uống không ngon miệng. Giờ có thuốc nào cho chị khỏe liền được không?”. Sau khi thăm khám cẩn thận, mình khẳng định với chị là đợt cúm đã hồi phục rồi. Nhưng tình trạng của chị rất giống biểu hiện của một hội chứng hậu nhiễm vi rút. Mình kê cho chị ít thuốc vitamin, dặn dò chị lối sống và ăn uống lành mạnh, nghỉ ngơi nhiều hơn. Đồng thời cũng cổ vũ chị rằng hội chứng này chỉ là tạm thời, đừng quá lo lắng khiến sức khỏe tinh thần bị suy giảm.
Sau một đợt cảm hoặc cúm, một đợt sốt xuất huyết, sởi, hay COVID-19, nhiều người than phiền rằng họ thấy mệt mỏi, uể oải, chán ăn dù bác sĩ khẳng định bệnh đã hồi phục. Vậy triệu chứng này bắt nguồn từ đâu? Đây thực sự là bệnh lý thường gặp hay chỉ là cảm giác chủ quan của một số ít cá nhân? Và liệu trạng thái này chỉ là tạm thời hay sẽ không chấm dứt?
Hội chứng hậu virút là gì?
Trong y khoa, cụm từ “hội chứng hậu vi rút” (post viral syndrome) để chỉ trạng thái mệt mỏi, cảm thấy cạn kiệt sức lực, yếu ớt kéo dài sau khi bệnh nhân đã ở giai đoạn hồi phục hậu nhiễm vi rút, điển hình là tình trạng sau bị cúm. Do triệu chứng mệt mỏi là chủ yếu nên hội chứng còn có tên gọi hội chứng mệt mỏi hậu vi rút (post viral fatigue syndrome). Trái với suy nghĩ của nhiều người, hội chứng này xảy ra khá phổ biến, đặc trưng bởi các mức độ suy giảm thể chất, nhận thức và cảm xúc khác nhau, thời gian và mức độ nghiêm trọng thay đổi trong giai đoạn sau hồi phục của một đợt nhiễm vi rút cấp tính.
Ngoài mệt mỏi, cảm giác đau cũng gây nhiều khó chịu, ảnh hưởng cuộc sống của người bệnh với các cơn đau dai dẳng, đau cơ xương, đau thần kinh. Bên cạnh đó, nó còn gây giảm nhận thức thần kinh và thậm chí xảy ra rối loạn giấc ngủ. Các triệu chứng đa dạng, thay đổi tùy người, nhưng đa số đều có cảm giác không khỏe. Cảm giác này không cải thiện dù bạn đã ngủ nhiều giờ hoặc dành nhiều thời gian chăm sóc tốt bản thân. Ngoài ra các dấu hiệu bệnh nhân hay mô tả như:
- Không tỉnh táo
- Khó tập trung
- Nhức đầu
- Đau nhức cơ bắp
- Cứng khớp
- Đau họng
- Sưng hạch
Tình trạng này có thể kéo dài trong nhiều tuần, nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các trường hợp hội chứng hậu vi rút đã được ghi nhận sau nhiễm bất kỳ vi rút nào, thậm chí sau cơn cảm lạnh thông thường. Tần suất hay gặp hơn khi nhiễm cúm B, Ebola, Chikungunya, sốt xuất huyết, EBV, Herpes, HIV. Trong đó hội chứng hậu COVID-19 thường được nghe nhắc đến những năm gần đây cũng là một dạng của hội chứng hậu nhiễm vi rút nói chung. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điều chưa biết về cơ chế sinh bệnh của các hội chứng này.
Nguyên nhân của hội chứng là do phản ứng của cơ thể với chính vi rút bị nhiễm. Theo một số chuyên gia, hội chứng xảy ra do tác dụng kéo dài của vi rút và cơ thể phải vận hành để tiếp tục đào thải vi rút. Năm 2015, tác giả Masanori Yamato công bố bài báo, đặt giả thiết liệu rằng tình trạng mệt mỏi sau nhiễm vi rút có thể liên quan đến tình trạng viêm ở não (1). Một nghiên cứu của tác giả Amy Proal và Trevor Marshall (2018) cho thấy vi rút làm “quá tải” hệ thống miễn dịch, gây ra các triệu chứng mệt mỏi kéo dài (2). Vi rút khiến hệ thống miễn dịch tăng phản ứng nhằm loại trừ chúng ra khỏi cơ thể. Chính phản ứng này gây ra căng thẳng và tình trạng viêm, tác động khiến bạn có thể cảm thấy chán nản, không có sức lực, đôi khi dẫn đến trầm cảm.
Cách điều trị
Đây là những cách giúp bạn có thể nâng đỡ sức khỏe tại nhà.
Bổ sung vitamin, chế độ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh, như:
- Ngủ đủ giấc 7-9 giờ mỗi đêm
- Ngủ trưa trong ngày nếu cần
- Nghỉ ngơi nhiều và tiết kiệm sức lực
- Uống nhiều nước
- Tập thể dục nhẹ nhàng
- Ăn uống cân bằng, lành mạnh, nhiều trái cây và rau quả tươi, thực phẩm chống viêm
- Tránh thức ăn nặng, nhiều dầu mỡ như đồ chiên, thức ăn nhanh
Một vài người có thể cảm thấy thoải mái hơn sau khi thực hành các bài tập giảm stress, thiền, yoga, châm cứu.
Ngoài ra bạn có thể gặp bác sĩ để được kê thuốc giảm đau nhẹ, giúp cảm thấy dễ chịu hơn.
Thời gian hồi phục
Thời gian hồi phục sau hội chứng hậu nhiễm vi rút rất thay đổi, từ vài tuần đến vài tháng. Một nghiên cứu năm 2017 cho thấy các bệnh nhân nhận ra hội chứng sớm hơn, được điều trị sớm hơn sẽ hồi phục nhanh hơn. Tuy nhiên một điều chắc chắn rằng hội chứng này chỉ là tạm thời (3). Vì thế hãy nghỉ ngơi và giữ tâm lý thoải mái để mau hồi phục năng lượng và giữ gìn sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tinh thần.
BS Lê Thị Mỹ Châu
Bài viết này được đăng trên website Tuổi Trẻ online của cùng tác giả.
Nguồn tham khảo
- Yamato M, et al. (2015). Fatigue sensation following peripheral viral infection is triggered by neuroinflammation: Who will answer these questions?
- Proal A, et al. (2018). Myalgic encephalomyelitis/chronic fatigue syndrome in the era of the human microbiome: Persistent pathogens drive chronic symptoms by interfering with host metabolism, gene expression, and immunity.
- Stormorken E, et al. (2017). Factors impacting the illness trajectory of post-infectious fatigue syndrome: A qualitative study of adults’ experiences.
