Bệnh nhân vào xét nghiệm tổng quát định kỳ, tình cờ phát hiện nhiễm viêm gan siêu vi B. Cô tỏ ra ngạc nhiên “Em đâu có dấu hiệu gì đâu bác sĩ, em nghe nói viêm gan phải bụng bự sưng chân, chứ em chả có gì.”, và khi mình giải thích có chỉ định điều trị thuốc kháng vi rút, cô lắc đầu nguầy nguậy “Em không uống thuốc cả đời đâu bác sĩ ơi. Khi nào có dấu hiệu gì thì em qua nhờ bác sĩ kê thuốc sau.”. Thế mới biết mọi người chưa tiếp cận đủ thông tin và kiến thức để nhận ra viêm gan siêu vi B nguy hiểm đến dường nào.
Viêm gan siêu vi B (vi rút HBV) là một vấn đề sức khoẻ toàn cầu, gây viêm gan mạn tính, dẫn đến 820.000 trường hợp tử vong (thống kê năm 2019 của Tổ chức Y Tế Thế Giới) do xơ gan (52%) và ung thư gan (38%). Năm 2019, tổ chức Y tế Thế giới ước tính có 296 triệu người đang nhiễm và sống chung với viêm gan B, tập trung ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Tuy nhiên chỉ 10% trong số những người nhiễm bệnh được chẩn đoán ra bệnh và chỉ 2% được điều trị. Tại Việt Nam thống kê vào năm 2019 cho thấy có 10 triệu người viêm gan siêu vi B. Vậy vì sao viêm gan B lại nguy hiểm?
Kẻ dẫn đường cho xơ gan và ung thư gan
Viêm gan siêu vi B là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới ung thư gan, là nguyên nhân thứ hai dẫn tới tử vong do ung thư trên thế giới. 1/3 số ca ung thư gan trên thế giới có liên quan đến vi rút HBV. Hằng năm, tần suất ung thư tế bào gan dao động từ 0,01% đến 1,4% ở những bệnh nhân không xơ gan và từ 0,9 đến 5,4% ở những bệnh nhân xơ gan. Ung thư tế bào gan có tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cao do khởi phát ngấm ngầm, tiến triển nhanh chóng, tỷ lệ tái phát và di căn cao, với tỷ lệ sống sót sau 5 năm chỉ khoảng 10%. Đây là ung thư phổ biến thứ sáu và là nguyên nhân đứng thứ ba gây tử vong liên quan đến ung thư.
Năm 2020, Việt Nam đứng thứ 5 thế giới về tỷ lệ mắc ung thư gan, đứng thứ 6 về tỷ lệ tử vong do ung thư gan – một thứ hạng rất đáng lo ngại.
Có rất nhiều “cộng sự” đắc lực
Những năm gần đây, người ta ngày càng phát hiện vai trò của nhiễm siêu vi HDV (vi rút viêm gan D) trong việc dẫn tới tổn hại gan nhanh và nghiêm trọng hơn. Nhiễm HDV cấp đồng thời với nhiễm HBV cấp thường hồi phục tốt, tuy nhiên người nhiễm HDV cấp trên cơ địa viêm gan siêu vi B mạn tính có diễn biến nặng hơn, có thể biểu hiện tối cấp, biến chứng xơ gan nhiều và nặng so với viêm gan siêu B mạn tính đơn độc. Các nghiên cứu cho thấy những người đồng nhiễm HBV và HDV có xác suất phát triển xơ gan cao gấp 3 lần và tiến triển tới ung thư gan cao hơn 3,2 lần so với những người chỉ nhiễm HBV.
Đồng nhiễm vi rút viêm gan B (HBV) và vi rút viêm gan C (HCV) ước tính chiếm 1-15% trên toàn thế giới. Hầu hết các nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự tiến triển của bệnh nhanh hơn ở những bệnh nhân đồng nhiễm HBV-HCV so với những người bị đơn nhiễm, cũng như tỷ lệ phát triển ung thư biểu mô tế bào gan cao hơn. Hơn hết, các báo cáo cũng nhấn mạnh điều trị siêu vi HCV mà không ức chế siêu vi HBV trước thì làm tăng nguy cơ bùng phát siêu vi HBV – một trong những bệnh cảnh nặng của viêm gan siêu vi B.
Ước tính 8-10% những người nhiễm HIV cũng mang HBV mạn tính. Tương tự như đồng nhiễm các loại vi rút viêm gan khác, hai tác nhân này khi đi chung với nhau đẩy mạnh các biến chứng ở gan, làm tăng kết cục tử vong. Một nghiên cứu ở Mỹ (2002) cho thấy tỷ lệ tử vong liên quan đến gan trên những bệnh nhân đồng nhiễm cao gấp 8 lần so với người nhiễm HIV đơn độc, và cao gấp 18 lần so với người nhiễm HBV đơn độc. Tuy nhiên với phác đồ gần đây của Tổ Chức Y Tế Thế Giới, thuốc kháng vi rút HIV cũng bao gồm kháng HBV thì nguy cơ biến chứng bệnh gan có hy vọng giảm đi đáng kể.
Sát nhân thầm lặng
Vi rút viêm gan B gây nhiễm cho 1/3 dân số trên thế giới. Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á thuộc nhóm lưu hành bệnh cao (tỷ lệ người mang HBsAg trên 8%). Ở những vùng lưu hành bệnh cao, tỷ lệ lây truyền chủ yếu là lây truyền dọc từ mẹ sang con và thường dẫn đến nhiễm mạn tính (95-97,5%). Theo tài liệu của Đại học Stanford, cứ 8 người Việt Nam có 1 người mắc viêm gan siêu vi B mạn. Viêm gan B hầu như không gây triệu chứng gì, cùng sống và sinh hoạt với người bị nhiễm lên đến hàng chục năm. Đây cũng là lý do mà những người dù biết mang vi rút HBV vẫn còn nhận thức sai, không theo dõi, điều trị kịp thời cũng như không tầm soát biến chứng gan đều đặn. Nhiều trường hợp đến khi phát hiện đã có biến chứng xơ gan, ung thư gan.
Vì thế việc khám sức khoẻ định kỳ, trong đó có xét nghiệm tầm soát viêm gan siêu vi B, cũng như chích ngừa vắc xin nếu cơ thể chưa đủ kháng thể bảo vệ là những bước bảo vệ bản thân nhẹ nhàng, tiết kiệm chi phí và an toàn.
BS Lê Thị Mỹ Châu
Bài viết này được đăng trên website Tuổi Trẻ online của cùng tác giả.
Nguồn tham khảo
