Nhìn lại năm 2022, Việt Nam có hơn 224.000 ca sốt xuất huyết với 92 ca tử vong *. Sốt xuất huyết trở thành nỗi ám ảnh cho tất cả chúng ta. Mỗi khi thăm khám cho bệnh nhân sốt xuất huyết, mình hay nhận được câu hỏi: “Ăn món nào để mau hồi phục?”. Quả thật, ngoài các phương pháp điều trị và phòng ngừa khác nhau, chế độ ăn cũng đóng vai trò hỗ trợ cho quá trình hồi phục của người bệnh sốt xuất huyết.
Sốt xuất huyết là bệnh do muỗi lây truyền
Sốt xuất huyết là bệnh gì?
Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, “được” truyền qua trung gian là muỗi Aedes. Bệnh này có các dấu hiệu đặc trưng như:
- Sốt cao đột ngột, liên tục
- Đau đầu
- Đau cơ
- Đau quanh hốc mắt
- Nổi các chấm đỏ (chấm xuất huyết) trên da, da đỏ sung huyết
Trong giai đoạn nguy hiểm, từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của đợt bệnh, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:
- Đau bụng
- Lừ đừ, li bì
- Gan to
- Nôn ói nhiều
- Chảy máu chân răng, chảy máu cam, xuất huyết đường tiêu hóa
Một số ít bệnh nhân có thể rơi vào trường hợp nặng:
- Tụt huyết áp
- Suy cơ quan (thận, gan, não…)
- Xuất huyết nặng
Ai cũng mong vượt qua ngày thứ bảy của bệnh để bước vào “vùng an toàn” – tức là giai đoạn bệnh hồi phục. Ngoài theo dõi và uống thuốc theo đơn của bác sĩ, chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng giúp bệnh nhân khỏi bệnh.
9 loại thực phẩm cần nạp
1. Các loại thịt nạc đỏ (thịt vịt, thăn bò…) và thịt trắng (như thịt gà, cá)
2. Các loại rau lá xanh (ví dụ: cải xoăn, rau bina, rau diếp…)
3. Trứng
4. Sữa và các sản phẩm từ sữa (phô mai, sữa chua…)
Bốn nhóm thực phẩm này thường có hàm lượng protein và sắt cao giúp ngăn ngừa thiếu máu, tăng cường hệ thống miễn dịch – cả hai đều là những yếu tố giúp bệnh phục hồi nhanh chóng.
5. Các loại trái cây như dưa hấu, chuối, lê, xoài giúp cung cấp vitamin và mọng nước.
6. Ngoài ra, một số loại trà như trà hoa cúc và trà bạc hà cũng có thể có lợi trong việc kiểm soát các triệu chứng buồn nôn, đau đầu và đau nhức cơ thể.
7. Bổ sung vitamin D cũng có thể giúp tăng cường hệ thống miễn dịch, có tác dụng điều hòa miễn dịch trong bệnh sốt xuất huyết. Một nghiên cứu nhỏ ở Mexico (2009) cho thấy có sự tương quan giữa liều lượng vitamin D3 trong cơ thể và khả năng ức chế nhiễm virus Dengue, việc tiếp xúc với 1,25-dihydroxy vitamin D3 làm số lượng tế bào bị nhiễm bệnh giảm đáng kể và giảm sản xuất các cytokine liên quan đến quá trình gây viêm.
Vitamin D có nhiều trong cá, hàu, tôm, nấm, lòng đỏ trứng, nước cam…
8. Vitamin E cũng mang lại những lợi ích tương tự kèm khả năng chống oxy hóa giúp bảo vệ các tế bào của hệ thống miễn dịch. Trong một thử nghiệm được tiến hành ở Ấn Độ trên những người bệnh sốt xuất huyết vào năm 2012, Vaish và các cộng sự đã nhận thấy các bệnh nhân được bổ sung Vitamin E có mức độ tăng tiểu cầu tốt hơn các bệnh nhân không được bổ sung vitamin này. Đồng thời các bệnh nhân được sử dụng vitamin E có mức tiểu cầu giảm ít nghiêm trọng hơn, các trường hợp cần truyền tiểu cầu cũng ít hơn.
Vitamin E có nhiều trong hạnh nhân, rau bina, bơ, quả kiwi, cá hồi, tôm, dầu ô liu, dầu mầm lúa mì và bông cải xanh…
9. Nước dừa là thức uống giải khát ngon lành, cũng là thức uống thay thế thích hợp nếu bạn không uống được Oresol, giúp bù nước và các chất điện giải hiệu quả.
5 loại thực phẩm cần tránh
1. Thực phẩm có chứa nhiều salicylat: Khi bị sốt xuất huyết, bạn cần tránh các thực phẩm có chứa nhiều salicylat (một số thực vật tiết chất salicylat để tự bảo vệ chúng khỏi một số vi sinh vật). Lý do là vì các hợp chất này hoạt động tương tự như aspirin, khi tiêu thụ quá nhiều có thể làm loãng máu, cản trở quá trình đông máu thích hợp, dẫn đến tăng nguy cơ xuất huyết. Salicylat có nhiều trong: táo, bơ, quả việt quất, bông cải xanh, anh đào, ớt, dưa chuột, nho (bao gồm cả nho khô), cà tím, sung, bưởi, nho, kiwi, cam thảo (nhất là thảo mộc), đào, mận, củ cải, nhóm quả mọng, nghệ và nhóm bầu bí.
2. Thức ăn dầu mỡ: Bạn cũng nên tránh những đồ ăn dầu mỡ vì chúng chứa nhiều chất béo – gây tăng cholesterol và cao huyết áp, cản trở quá trình cơ thể hồi phục và làm suy yếu miễn dịch. Ngoài ra, các thức ăn nhiều dầu mỡ còn gây khó tiêu.
3. Thức ăn cay nóng: Bệnh nhân sốt xuất huyết không nên dùng thức ăn cay nóng vì khiến dạ dày tích tụ nhiều axit, có thể làm loét thành mạch máu, ảnh hưởng xấu đến quá trình điều trị và hồi phục.
4. Đồ uống có gas, chứa caffeine: Thức uống dạng này sẽ khiến cơ thể mệt mỏi, khó nghỉ ngơi hoàn toàn, giảm sức đề kháng với bệnh.
5. Thực phẩm có màu đỏ: Bạn cũng chú ý không ăn các thực phẩm có màu đỏ, màu đen hoặc đậm màu như cà chua, củ dền, thanh long đỏ. Lý do là bệnh nhân sốt xuất huyết có thể bị chảy máu đường tiêu hóa. Việc ăn uống những thứ màu sắc giống máu khiến bác sĩ khó phân biệt bệnh nhân thực sự bị xuất huyết khi nôn ói, đi tiêu hay do tiêu thụ các thức ăn này.
Các lưu ý quan trọng
- Bù nước: sốt xuất huyết thường gây sốt cao, nôn ói, cùng với tác động của virus khiến máu cô đặc hơn, vì thế vấn đề bù nước vô cùng quan trọng với các bệnh nhân. Với người lớn, bạn cần cố gắng uống 3 lít nước mỗi ngày (nước lọc, nước dừa, Oresol,…).
- Tuy nhiên, không được tự ý truyền nước, dùng thuốc hạ sốt, giảm đau bừa bãi nếu chưa được bác sĩ xem xét và chỉ định, để tránh các tác dụng phụ của thuốc hạ sốt (như xuất huyết bao tử) và dư dịch truyền (gây khó thở) khiến bệnh tình trầm trọng hơn.
- Trong đợt bệnh, khả năng rất cao bạn sẽ chán ăn, cảm thấy mệt mỏi, ăn uống kém hấp thu. Vì thế người bệnh nên ăn các món ở dạng lỏng, nhuyễn như súp, sữa, cháo,… Tránh dùng các loại thức ăn khó tiêu hóa.
Ăn uống đóng vai trò quan trọng nhưng không thể thay thế vai trò của bác sĩ xem bệnh và các xét nghiệm máu, chức năng các cơ quan. Vì thế, bạn hãy đến gặp bác sĩ ngay nếu nghi ngờ mình mắc bệnh sốt xuất huyết – một căn bệnh hiện chưa có thuốc diệt virus và có thể gây biến chứng nặng nề.
BS Lê Thị Mỹ Châu
Nguồn tham khảo
* Số liệu từ Cổng thông tin điện tử Bộ Y Tế cập nhật ngày 29/9/2022.
- Mahendru Gunjan, et al. Role of Goat Milk and Milk Products in Dengue Fever. JOURNAL OF PHARMACEUTICAL AND BIOMEDICAL SCIENCES. 8. 6; 1-5, 2011
- SUNDUS Ahmed, FINKELSTEIN Julia et al. Micronutrients and Dengue. The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene. 91. 5; 1049-1056, 2014
- WOOD Adrian, BAXTER Gwen et al. A systematic review of salicylates in foods: Estimated daily intake of a Scottish population. Molecular Nutrition and Food Research. 55. 7-14, 2011
- DUTHIE Garry, WOOD Adrian. Natural salicylates: foods, functions and disease prevention. Food & Function Journal. 2. 9; 515-520,
- Puerta-Guardo H, Medina F, De la Cruz Hernandez SI, Rosales VH, Ludert JE, del Angel RM. The 1alpha,25-dihydroxy-vitamin D3 reduces dengue virus infection in human myelomonocyte (U937) and hepatic (Huh-7) cell lines and cytokine production in the infected monocytes. Antiviral Res. 2012;94:57–61.
- Vaish A, Verma S, Agarwal A, Gupta L, Gutch M. Effect of vitamin E on thrombocytopenia in dengue fever. Ann Trop Med Public Health. 2012;5:282–285.
<Bài viết được đăng tải trên báo Tuổi Trẻ online.>
Bạn cũng có thể đọc thêm về những lưu ý khi theo dõi bệnh sốt xuất huyết tại nhà ở bài viết Những điều cần lưu ý để vượt qua sốt xuất huyết nhẹ nhàng hơn.
