Một buổi trưa nắng như đổ lửa, vừa ngồi xuống bàn khám thì chị điều dưỡng báo với mình sẽ có bệnh nhân đầu tiên vào. Đó là một cô gái dong dỏng cao nhưng trùm kín từ đầu tới chân, chỉ chừa mỗi đôi mắt. Sau 5 giây định thần, mình khuyên cô ấy bỏ bớt áo chống nắng, mũ, khẩu trang để tiện thăm khám. Lúc này mình mới nhận ra cô gái vừa khỏi bệnh thủy đậu, cô nàng mếu máo: “Bác sĩ ơi cứu em với! Da dẻ thế này sao em dám ra đường!”.
Thủy đậu là một loại virus dễ lây lan. Hầu hết mọi người sẽ “phải” trải nghiệm nó một lần trong đời, chủ yếu là lúc nhỏ. Thủy đậu qua đi nhưng sẹo sẽ “còn ở lại”. Bóng nước thủy đậu có thể để lại sẹo nếu cào, gãi. Các vết sẹo gây ảnh hưởng về mặt thẩm mỹ, đặc biệt nếu chúng ở bộ phận dễ nhìn thấy trên cơ thể như khuôn mặt. Loại bỏ sẹo thủy đậu cần cả nỗ lực lẫn kiên nhẫn (và tiền bạc nữa). Có nhiều phương pháp điều trị có thể giúp giảm sẹo, bao gồm phương pháp tự nhiên và các thủ thuật y tế.
Các sản phẩm tự nhiên
Đây là những sản phẩm tự nhiên có thể khôi phục làn da sau thủy đậu, tuy nhiên bạn nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng một sản phẩm nào.
- Lô hội
- Yến mạch
- Bơ ca cao
- Dầu argan
- Dầu ô liu
- Dầu dừa
- Dầu jojoba
- Bơ hạt mỡ
- Nước chanh
- Mật ong
- Muối nở (baking soda)
Những thành phần trên có thể hữu ích để giữ cho làn da khỏe mạnh hoặc hỗ trợ điều trị sẹo mặc dù có rất ít nghiên cứu xác nhận rằng chúng có hiệu quả. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã thử nghiệm khả năng loại bỏ sẹo của các thành phần sau:
Vitamin E
Một đánh giá năm 2016 của Volkan Tanaydin về các nghiên cứu tác dụng vitamin E trong điều trị sẹo đã ghi nhận kết quả khác nhau. Trong khi một số cho thấy vitamin E giúp cải thiện đáng kể các vết sẹo, những nghiên cứu khác lại không báo cáo bất kỳ lợi ích nào. Ngoài ra một số nghiên cứu cũng phát hiện rằng vitamin E gây các tác dụng phụ khác như phát ban và ngứa. Vì thế, nếu muốn thử sử dụng kem vitamin E, bạn nên nói chuyện với bác sĩ da liễu để được tư vấn trước.
Dầu tầm xuân (Rose hip oil)
Nghiên cứu từ năm 2015 của tác giả Pedro Valerón-Almazán tại Tây Ban Nha cho thấy: bôi dầu tầm xuân hàng ngày lên vết sẹo trong 12 tuần có thể đạt được kết quả cải thiện về bề ngoài vết sẹo cũng như giảm mẩn đỏ và giảm sậm màu. Tuy nhiên đây chỉ là một nghiên cứu nhỏ, vì vậy cần thêm các nghiên cứu lớn hơn, độ tin cậy cao hơn để xác định tính hiệu quả của loại dầu này.
Khi sử dụng bất kỳ loại tinh dầu nào, bạn nên pha loãng trong dầu vận chuyển trước khi thoa chúng lên da để tránh gây ra phản ứng bất lợi.
Tẩy tế bào chết
Tẩy da chết là quá trình loại bỏ các tế bào da cũ, những mô thô hoặc sậm màu, giúp để lộ các mô non bên dưới của vết sẹo. Có nhiều cách tẩy tế bào chết:
Cơ học: Các chất tẩy tế bào da chết cơ học bao gồm tẩy tế bào chết bề mặt, đá bọt và xơ mướp. Tất cả đều có kết cấu thô có thể cạo đi các tế bào da chết.
Hóa học: Chất tẩy da chết hóa học bao gồm một số loại kem dưỡng da, thuốc mỡ và sữa tắm có chứa hóa chất giúp loại bỏ các tế bào da cũ để lộ ra làn da trẻ trung hơn.
Kem OTC
Một số loại kem và thuốc mỡ xóa sẹo OTC có thể giúp loại bỏ sẹo thủy đậu. Bạn nên tìm kiếm các thành phần cụ thể, như: retinol và axit glycolic, thường có trong các sản phẩm trị sẹo mụn. Một nghiên cứu nhỏ cho thấy rằng việc điều trị bằng các thành phần này đã giúp cải thiện đáng kể sẹo mụn của hơn 90% người tham gia. Có thể những thành phần này sẽ phát huy tác dụng đối với sẹo thủy đậu.
“Lột da” bằng OTC
Trên thị trường có sẵn một số mặt nạ hóa học OTC. Dù vậy những phương pháp lột da (peel) này thường kém hiệu quả. Tuy nhiên một số người lại thấy rằng việc đến gặp bác sĩ để được peel da chuyên nghiệp và sau đó sử dụng các liệu pháp peep da tại nhà để duy trì sẽ giúp họ đạt được kết quả lâu dài.
Tấm silicon
Tấm silicon để người bệnh dán lên vết sẹo của họ hàng ngày trong một khoảng thời gian, thường là hơn 6 tháng. Chúng giúp hydrat hóa mô sẹo và làm mờ sẹo.
Điều trị tại cơ sở y tế
Ngoài các phương pháp trị liệu thông dụng áp dụng tại nhà, bạn có thể tìm hiểu thêm các phương pháp điều trị chuyên nghiệp để loại bỏ sẹo thủy đậu, như:
Chất làm đầy (Filler)
Chất làm đầy, còn được gọi là chất làm đầy mô mềm, thường là một chất liệu an toàn (như mỡ, axit hyaluronic), có thể định hình, làm đầy lại cho vùng da bị ảnh hưởng. Chất làm đầy có thể hiệu quả hơn trong điều trị sẹo rỗ và sẹo lõm. Vì chất này sẽ bị phân hủy theo thời gian, nên bạn cần lặp lại việc điều trị khoảng 6 tháng một lần.
Mài mòn da và siêu mài mòn da
Mài da và siêu mài mòn da là những kỹ thuật tương tự nhau, có hiệu quả trong việc cải thiện bề mặt của sẹo.
Siêu mài mòn da là kỹ thuật mà bác sĩ da liễu sử dụng thiết bị thổi các hạt oxit kẽm hoặc natri bicacbonat lên da để nới lỏng và loại bỏ mô sẹo. Ngoài ra, họ có thể chải vùng bị sẹo bằng một thiết bị có phủ các hạt kim cương. Sau đó chuyên gia chăm sóc da sẽ sử dụng máy hút để loại bỏ các chất bã còn sót lại trên da.
Trong kỹ thuật mài da, người ta sử dụng một bàn chải cứng, xoay nhanh để cạo đi các lớp da trên cùng và các vùng sâu hơn của vết sẹo.
Lột da bằng hóa chất (Chemical peels)
Giống như mài da, lột da bằng hóa chất cũng giúp tái tạo bề mặt da, nhưng người ta sẽ sử dụng hóa chất để phá vỡ các lớp trên cùng của da. Các bác sĩ sử dụng một loại axit mạnh để phá vỡ các lớp da cũ hơn. Các lớp da bên dưới trông “trẻ trung” hơn, khiến mô sẹo trở nên bớt “xấu xí”. Tuy nhiên, cần lưu ý khi lột da bằng hóa chất, da trở nên mềm và dễ bị tổn thương trong vài ngày sau đó.
Lăn kim
Để thực hiện lăn kim, trước tiên các bác sĩ sẽ bôi thuốc tê lên khu vực gần vết sẹo. Sau đó, họ lăn một dụng cụ có phủ những chiếc kim nhỏ trên bề mặt để chọc thủng da nhiều lần. Các kim kích thích những tế bào da tạo ra collagen, giúp da trông mịn màng hơn. Tuy nhiên nhiều người có thể phải lăn kim nhiều lần mới có hiệu quả. Thỉnh thoảng biện pháp này cũng gây chảy máu.
Cắt bỏ
Bác sĩ có thể cắt bỏ phần da bị sẹo và khâu lại vết thương. Tuy nhiên, những mũi khâu này có xu hướng để lại sẹo mới. Nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng với những người có vết sẹo lõm hoặc rỗ sâu, việc đánh đổi chúng để nhận về một vết sẹo mới mỏng hơn từ vết khâu là hoàn toàn đáng giá và hạnh phúc.
Trị liệu bằng laser
Một số phương pháp trị liệu bằng laser có thể giúp mờ sẹo thủy đậu. Liệu pháp laser sử dụng ánh sáng năng lượng cao để giảm bề mặt sẹo, hiện là một trong những cách phổ biến nhất để điều trị sẹo và vết thủy đậu.
Phòng ngừa
Để giảm nguy cơ sẹo sau khi bị thủy đậu, bạn nên:
- Tránh cào gãi: Gãi vào vết phát ban, bóng nước vảy thủy đậu có thể dẫn đến tạo sẹo. Mỗi khi mong muốn cảm giác nhẹ nhõm tạm thời khi gãi vào vết loét, bạn hãy nghĩ đến kết cục không đáng có: một vết sẹo lâu dài xấu xí.
- Luôn luôn thoa kem chống nắng: Thoa kem chống nắng có chỉ số SPF ít nhất là 30, giúp vết sẹo không bị sẫm màu hơn. Những vết sẹo sẫm màu có xu hướng dễ nhận thấy và gây mất thẩm mỹ.
- Giữ ẩm cho da: Giữ cho da đủ độ ẩm có thể mang lại lợi ích trong đợt bùng phát thủy đậu.
- Dùng thuốc kháng histamine: Nếu bạn cảm thấy ngứa nhiều, thuốc kháng histamine giúp bạn dễ chịu hơn. Ở trẻ em vẫn có những loại kháng histamin an toàn và hiệu quả.
Như vậy, làn da mịn màng “như chưa hề có đợt bệnh thủy đậu” là điều có thể đạt được nếu bạn phòng ngừa và chăm sóc da đúng cách. Thậm chí nếu chẳng may đã để lại sẹo, bạn vẫn có nhiều cách để khắc phục và phần nào tìm lại làn da tươi trẻ của ngày xưa.
Nếu cần lời khuyên hợp lý trong việc điều trị sẹo, bác sĩ tốt nhất cho bạn trong giai đoạn “hậu thủy đậu” này sẽ là bác sĩ chuyên khoa Da Liễu.
Những bệnh viện bạn có thể đến:
- Bệnh viện Da Liễu
- Bệnh viện Đại học Y Dược – Phòng khám Da Liễu
- Bệnh viện Tâm Anh – trung tâm Da Liễu
BS Lê Thị Mỹ Châu
Nguồn tham khảo
- Medicalnewstoday. “Best treatments for chickenpox scar removal”.
- Healthline. “What treatments fade or remove chickenpox scars?”.
- Bleasdale, B., Finnegan, S., Murray, K., Kelly, S., & Percival, S. L. (2015, July 1). The use of silicone adhesives for scar reduction. Advances in Wound Care, 4(7), 422–430
- Chandrashekar, B. S., Ashwini, K. R., Vasanth, V., & Navale, S. (2015, March–April). Retinoic acid and glycolic acid combination in the treatment of acne scars. Indian Dermatology Online Journal, 6(2), 84–88
- Connolly, D., Vu, H. L., Mariwalla, K., & Saedi, N. (2017, September 1). Acne scarring — pathogenesis, evaluation, and treatment options. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 10(9), 12–23
- Kravvas, G., & Al-Niaimi, F. (2017, March 30). A systematic review of treatments for acne scarring. Part 1: Non-energy-based techniques. Scars, Burns & Healing, 3
- Lin, T.-K., Zhong, L., & Santiago, J. L. (2018, January). Anti-inflammatory and skin barrier repair effects of topical application of some plant oils. International Journal of Molecular Sciences, 19(1), 70
- Scars: Overview. (n.d.)
https://www.aad.org/public/diseases/bumps-and-growths/scars - Tanaydin, V., Conings, J., Malyar, M., van der Hulst, R., & van der Lei, B. (2016, September 1). The role of topical vitamin E in scar management: A systematic review. Aesthetic Surgery Journal, 36(8), 959–965
- Valerón-Almazán, P., Gómez-Duaso, A. J., Santana-Molina, N., García-Bello, M. A., & Carretero, G. (2015, June 29). Evolution of post-surgical scars treated with pure rosehip seed oil. Journal of Cosmetics, Dermatological Sciences and Applications, 5(2), 161–167
