Viêm não do Varicella Zoster Virus là gì?
Đây là tình trạng viêm của nhu mô não, có rối loạn chức năng thần kinh, do Varicella Zoster Virus (VZV) gây ra – cũng chính là virus gây bệnh thuỷ đậu, có khả năng tấn công xâm nhập trực tiếp hệ thần kinh trung ương. Sau một tình trạng nhiễm trùng cấp tính, virus thủy đậu sẽ tồn tại ở hạch thần kinh ở mặt lưng rễ tủy sống (dorsal root ganglia) ở trạng thái tiềm ẩn. Sự tái hoạt của virus nhiều năm sau đó sẽ gây bệnh cảnh Zona. Trong cả tình trạng nhiễm trùng cấp tính lẫn tái hoạt thì virus thủy đậu đều có thể xâm lấn và gây bệnh ở hệ thần kinh trung ương. Tác nhân này chiếm từ 5% đến 15% các trường hợp viêm não. Bệnh thường diễn tiến cấp tính (thời gian từ lúc khởi bệnh đến khi có triệu chứng rối loạn ý thức dưới 7 ngày).
Biểu hiệu của viêm não do VZV
Tam chứng kinh điển của viêm não do VZV nói riêng và viêm não do virus nói chung: sốt, đau đầu và rối loạn ý thức.
Sốt: có thể là sốt cơn hoặc sốt cao liên tục nhưng thường không kèm theo lạnh run. Mức độ sốt có thể cũng rất thay đổi tùy theo mỗi người, có thể người bệnh chỉ sốt nhẹ khoảng 38 độ C nhưng cũng có các trường hợp sốt cao lên đến 39,5 – 40 độ C. Tuy vậy, cũng có một số trường hợp mà biểu hiện sốt chỉ được ghi nhận trong khoảng thời gian trước nhập viện nhưng khi nhập viện hoặc sau đó thì không ghi nhận được biểu hiện sốt.
Đau đầu: đây là triệu chứng hay gặp nhất, thường xuất hiện từ những ngày đầu của bệnh. Đau đầu lan tỏa, liên tục và không chỉ ra được điểm đau khu trú. Nếu đau đầu xuất hiện đột ngột và có mức độ dữ đội ngay từ lúc khởi bệnh mà không kèm sốt, bạn cần hết sức chú ý phân biệt với các bệnh lý mạch máu não (đặc biệt là xuất huyết khoang dưới nhện hoặc xuất huyết não).
Rối loạn ý thức: biểu hiện rất đa dạng và ở nhiều mức độ khác nhau: nói sảng, lú lẫn, nặng hơn là lơ mơ, hôn mê. Rối loạn ý thức còn có thể gặp trong các nhiễm trùng thần kinh trung ương khác không phải viêm não (như viêm màng não mủ, lao màng não, viêm màng não nấm…) và cũng có thể hiện diện ở các trường hợp bệnh lý não (tai biến mạch máu não, u não).
Ngoài ra, người bệnh còn có thể có các triệu chứng khác như: co giật, nôn ói, yếu liệt chi,…
Trong rất nhiều trường hợp, bệnh nhân bị viêm não do VZV, nhưng không có sang thương da (sang thương mụn nước kiểu thủy đậu hoặc sang thương Zona)
Ai dễ bị viêm não do VZV?
Tần suất mắc bệnh như nhau ở mọi lứa tuổi và giới tính.
Cách chẩn đoán bệnh
Chụp cộng hưởng từ sọ não MRI: là công cụ quan trọng để hướng đến chẩn đoán viêm não. Tổn thương viêm não do VZV thường gặp ở thùy thái dương. Một số trường hợp tổn thương có thể lan tới thùy trán, thuỳ đảo và hồi đai. MRI sọ não có độ nhạy cao hơn CTScan trong việc phát hiện các bất thường nhu mô não ở bệnh nhân viêm não do HSV. Khoảng 90% bệnh nhân viêm não do HSV sẽ ghi nhận thấy bất thường trên phim MRI, trong khi bất thường ghi nhận được trên CT-Scan chỉ vào khoảng 2/3 các trường hợp. Ở các trường hợp suy giảm miễn dịch (ví dụ như HIV/AIDS) tổn thương nhu mô não có thể rất lan tỏa hoặc tổn thương nằm ở các vị trí không điển hình.
Chọc dò tủy sống: nếu không có các chống chỉ định chọc dò tủy sống (như nhiễm trùng vùng chọc dò, rối loạn đông máu, phù não gây tăng áp lực nội sọ,…), người bệnh sẽ được chọc dò tủy sống lấy dịch não tủy làm xét nghiệm chẩn đoán xác định. Trong thời gian chờ kết quả, BN sẽ được điều trị ngay với thuốc kháng virus Acyclovir truyền tĩnh mạch (liều thuốc cân chỉnh dựa vào chức năng thận). Bên cạnh điều trị thuốc kháng virus, các điều trị triệu chứng (hạ sốt, giảm đau,…), hỗ trợ dịch truyền và dinh dưỡng và kiểm soát các cơn co giật (nếu có) được thực hiện đồng thời.
Thời gian điều trị kháng virus Acyclovir thường kéo dài 10-14 ngày, phụ thuộc đáp ứng lâm sàng và kết quả chọc dò tủy sống lần 2 (việc chọc dò lần 2 thường sau 7 ngày dùng thuốc kháng virus).
Phòng bệnh
Hiện tại đã có vắc xin ngừa thuỷ đậu và Zona. Đây là biện pháp phòng ngừa chủ động
Nhìn chung, viêm não là tình trạng nhiễm trùng thần kinh trung ương nặng và để lại nhiều di chứng, nguy cơ tử vong cao nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Vì vậy, khi người bệnh có những biểu hiện của viêm não, cần được đưa đến bệnh viện trong thời gian sớm nhất. Mặc dù bệnh có vaccine phòng bệnh, cũng như có thuốc điều trị đặc hiệu, tuy nhiên, bệnh không phải lúc nào cũng được phát hiện kịp thời do đến muộn, thường diễn tiến phức tạp và để lại di chứng nặng nề, chi phí điều trị cao. Do vậy, mỗi cá nhân cần có ý thức trong việc giữ gìn sức khỏe, thông qua chế độ ăn uống lành mạnh và tập luyện thể thao.
BS. Nguyễn Lê Phương Hồng
